Reforma struktury terytorialnej kraju, wprowadzona 1 stycznia 1999 roku, stworzyła nowy układ przestrzenny i kompetencyjny w zarządzaniu elementami, zasobami i walorami środowiska geograficznego. Dla prawidłowego zarządzania przestrzenią województw, we wszystkich aspektach tego pojęcia, konieczne stało się rozpoznanie zasobów, jakie przestrzeń ta zawiera. Dotyczy to nie tylko zasobów naturalnych, ale także technicznych, ludzkich i kulturowych oraz funkcji, jakie przestrzeń w oparciu o te zasoby może pełnić. Elementy środowiska przyrodniczego i jego cechy funkcjonalne stanowią niewątpliwie jedną z podstawowych determinant kształtowania przestrzeni i jej zagospodarowania przez człowieka. Z punktu widzenia planowania przestrzennego wciąż jest to element fundamentalny, warunkujący nie tylko historyczne składowe ładu przestrzennego, ale decydujący wciąż o potencjale województwa jako regionalnego systemu społeczno-gospodarczego.

            Prawidłowemu poznaniu potencjału przyrodniczego województwa służy opracowanie ekofizjograficzne, ustawowo określony dokument stanowiący rodzaj studium nad zasobami, walorami i cechami środowiska przyrodniczego. Studium to jest jednym z ważnych elementów prac nad Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego.

            Województwo pomorskie, w swych granicach administracyjnych, ma niezwykle interesujące i cenne obszary – zarówno o bogatych walorach przyrodniczych i historyczno-kulturowych, jak i gospodarczych oraz technicznych. Walory przyrodnicze, charakteryzując się znacznym zróżnicowaniem typologicznym i krajobrazowym, zachowaniem cech naturalnych, bogactwem form oraz znaczną liczbą i powierzchnią obszarów chronionych – stworzyły duży potencjał przyrodniczy dla prowadzenia zrównoważonego rozwoju. Potencjał ten musi być rozważnie wykorzystywany, stanowi bowiem szansę sukcesywnego zastępowania tradycyjnych gałęzi gospodarki regionu nowymi, rozwojowymi, dającymi szansę długotrwałego rozwoju – opartego na korzystniejszym wykorzystaniu walorów środowiska. Dlatego należy go rozpoznać, udokumentować i przedstawić, czemu służy ta publikacja.

            Wspomniane silne zróżnicowanie przyrodnicze i fizjonomiczne województwa stanowi niezwykły walor sam w sobie. Dostęp do otwartego morza i zatok, bogactwo wód powierzchniowych i lasów, znaczne zasoby wód podziemnych, zróżnicowanie wysokościowe i krajobrazowe, unikatowe formy przyrodnicze i zachowanie wielu cennych obszarów chronionych to cechy, które w istotny sposób kształtują przestrzeń i jej potencjał. Są jednak także cechy negatywne. Wciąż niezadowalająca jest jakość wód pod względem sanitarnym, stan zanieczyszczenia powietrza i powierzchni ziemi oraz zauważalny brak ładu przestrzennego. W tym zakresie konieczne są przemyślane, intensywne i skuteczne działania, aby polepszający się generalnie w ostatnich latach stan środowiska stał się trwałą i wyraźną tendencją – decydującą o wzroście atrakcyjności osiedleńczej i gospodarczej województwa. Również wody przybrzeżne Bałtyku zyskują coraz większe znaczenie, dzięki stopniowemu polepszaniu stanu czystości, stają się po latach zaniedbań znowu obiektem zainteresowania turystycznego. Zachowanie tej tendencji winno być strategicznym zadaniem w dziedzinie środowiska. Wśród obszarów chronionych znajdują się w województwie tereny unikatowe w skali Europy, a zdecydowana większość może być uznana za niezwykle interesującą i wyjątkową w skali kraju. Ich zachowanie i odpowiednie zagospodarowanie powinno stanowić element równoważenia rozwoju – szczególnie wobec wzrastających problemów gospodarki. Również zagrożenia środowiska przyrodniczego są w skali województwa wyraźne, choć nie decydujące o drastycznym obniżaniu jego potencjału gospodarczego. W ostatnim dziesięcioleciu zarysowała się wyraźna, trwała poprawa ogólnego stanu środowiska przyrodniczego. Wzrastająca presja oddziaływania komunikacyjnego i zły stan wód powierzchniowych w perspektywie realizacji strategii rozwoju województwa i tworzenia koncepcji jego zagospodarowania przestrzennego powinny być stopniowo łagodzone i poprawiane – na zasadach rozwoju trwałego i zrównoważonego. Podobnie rozwój przemysłu, zarówno ze względu na nowoczesne proekologiczne rozwiązania techniczne, jak i zakładane strategiczne kierunki rozwoju województwa nie powinien w bliskiej przyszłości stanowić zagrożenia dla walorów przyrodniczych. Konieczne jest wyeliminowanie aktualnych zagrożeń środowiska oraz poprawa warunków życia i zdrowia ludności. Ochrona zasobów przyrody w warunkach ich wysokich walorów oraz racjonalne wykorzystanie winny pozwolić na podkreślenie rangi województwa pomorskiego w europejskiej przestrzeni przyrodniczej i gospodarczej, gwarantować nie generowanie sytuacji konfliktowych w środowisku oraz zapewnić jego włączenie do europejskiego systemu obszarów chronionych.

            Opracowanie ekofizjograficzne powinno stanowić podstawę informacyjną podejmowania prawidłowych decyzji w zakresie planowania przestrzennego oraz efektywnego zarządzania przestrzenią i gospodarką. Posiada ono szczególne znaczenie ze względu na fakt, że stanowi pierwsze przybliżenie i syntezę wiedzy na temat warunków naturalnych dla całego województwa, pozwalając dostrzec szerszy kontekst przestrzenny. Od momentu wprowadzenia reformy terytorialnej kraju nie wydano żadnej syntetycznej charakterystyki warunków przyrodniczych województwa. Brak takich opracowań dla jego obszaru stanowił często przeszkodę w regionalnym spojrzeniu na przestrzeń i określeniu uwarunkowań rozwoju, które to spojrzenie winno towarzyszyć wszystkim poziomom planowania. Praca ta ma charakter na tyle ogólny, na ile wymaga tego podejście regionalne i na tyle szczegółowy, na ile konieczne jest przedstawienie najważniejszych cech środowiska Pomorza, jego walorów i potencjału – dla dostrzeżenia ich także z lokalnego punktu widzenia. Nie uwzględnia ona w jednakowym stopniu wszystkich zagadnień środowiskowych, jest bowiem poświęcona rozpoznaniu elementów, struktur i potencjału środowiska przyrodniczego na poziomie ogólnym oraz wstępnej diagnozie antropogenicznych obciążeń środowiska. Ma stanowić płaszczyznę odniesienia i podstawę informacyjną dla dalszych prac nad Planem zagospodarowania przestrzennego województwa. Autorzy wyrażają nadzieję, iż praca ta będzie przyczynkiem do poznania walorów województwa pomorskiego, wypracowania metod ich zachowania i wykorzystania zgodnie z najlepszymi wzorcami trwałego i zrównoważonego rozwoju.

            W 2006 roku aktualizowano opracowanie ekofizjograficzne pod tytułem "Studium ekofizjograficzne województwa pomorskiego".

Zobacz również mapy i zdjęcia do powyższego studium.

   Powrót