Stan prawodawstwa ochrony dziedzictwa kulturalnego w Polsce jest od dnia 1 maja 2004 r. częścią systemu prawa Unii Europejskiej. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. odnosi się bezpośrednio do zagadnienia ochrony dziedzictwa kulturalnego, w tym, także do zabytków.

Aktualnie obowiązującą regulacją ustawową, która normuje problematykę ochrony i opieki nad zabytkami jest ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162 poz. 1568).

Pojęcie ochrony zabytków przypisane zostało organom administracji publicznej, które w szczególności podejmować powinny działania mające na celu:

Pojęcie opieki nad zabytkami przypisane zostało w ustawie do społecznego aspektu sprawowania pieczy nad dorobkiem poszczególnych pokoleń. Chodzi tu o właścicieli i posiadaczy, do których zaliczyć należy również organizacje społeczne. Oprócz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami materia ochrony zabytków jest uregulowana także innymi ustawami, które w różnym zakresie bezpośrednio lub pośrednio odwołują się do zagadnienia ochrony zabytków. Nie zawsze są one ze sobą w pełni spójne.

Zgodnie z ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z dnia 17 września 2003 r.) formami ochrony zabytków są:

Rejestr zabytków dla zabytków znajdujących się na terenie województwa prowadzi wojewódzki konserwator zabytków. Do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu, bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Do rejestru może być również wpisane otoczenie zabytku wpisanego do rejestru, a także nazwa geograficzna, historyczna lub tradycyjna tego zabytku. 

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporządzenia, może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury, określając jego granice. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może złożyć wniosek, o którym mowa, po uzyskaniu opinii Rady Ochrony Zabytków.

Rada gminy, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków, na podstawie uchwały, może utworzyć park kulturowy w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Uchwała określa nazwę parku kulturowego, jego granice, sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia. Wójt (burmistrz, prezydent miasta), w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, sporządza plan ochrony parku kulturowego, który wymaga zatwierdzenia przez radę gminy.

   Powrót