Fot. K. Babnis

Napływ społeczność żydowskiej do Sopotu rozpoczął się po IV ćwierci XIX w. W tym okresie powstawały pierwsze zajazdy a następnie pensjonaty i koszerne restauracje. W 1913 roku liczebność środowiska pozwoliła na usamodzielnienie się sopockiej Gminy Synagogalnej, która przy wsparciu finansowym gdańskiego kupca Caspara Silbersteina nabyła ziemię pod budowę synagogi i cmentarz żydowski.

Cmentarz zlokalizowany został w sąsiedztwie wcześniejszych sopockich nekropoli (katolickiej i ewangelickiej), przy ul. Malczewskiego. W 1922 r. w najwyższej części cmentarza wzniesiono kaplicę przedpogrzebową (proj. arch. Gustaw Bruschad) i ogrodzono teren. W 1948 r. decyzją władz cmentarz został zamknięty. Niewielka społeczność żydowska, jaka przetrwała zagładę, otaczała cmentarz opieką do lat 60-tych XX w., później popadł on w zapomnienie i stał się łupem wandali.

W roku 1983 cmentarz objęto ochroną (wpis do rejestru zabytków nieruchomych), a w latach 1983-89 przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie. Powierzchnia cmentarza wynosi 0,5 ha, teren jest ogrodzony, prowadzi do niego trójłuczna murowana brama z hebrajskim napisem „Brama do Boga”. Centralnie wytyczona aleja lipowa wiedzie do prostokątnego monumentu ustawionego w miejscu zburzonej kaplicy przedpogrzebowej. Poprzeczne alejki dzielą obszar cmentarza na 10 kwater. Najstarszy zachowany do dziś nagrobek pochodzi z 1920 r., przypuszczalnie było ich niegdyś ok. 100. Reprezentowały cały przekrój małej architektury cmentarnej. Były tam zarówno tradycyjne macowy, jak i stele o klasycyzujących formach, kamienne pnie drzew oplecione bluszczem i tumby otoczone słupkami z łańcuchem. Napisy ryto w języku hebrajskim, niemieckim, polskim i rosyjskim.

 

Cmentarz żydowski Sopot ul. Malczewskiego

   Powrót