Województwo pomorskie w obecnym kształcie obejmuje większość terenów wczesnośredniowiecznego Pomorza Wschodniego, z wyjątkiem tej jego części, która należy do województwa kujawsko-pomorskiego oraz wschodnich rubieży województwa, wkraczających na dawne ziemie Prus.

Skomplikowaną historię tego regionu współtworzyli Słowianie i Germanie, pomorscy książęta z dynastii Gryfitów i królowie z dynastii Piastów. Historię województwa pisali, obok Polaków, także Krzyżacy, Brandenburczycy, Szwedzi, Duńczycy, a w późniejszym czasie pruscy zaborcy oraz powojenni repatrianci zza Buga i Ukraińcy. W samym zaś środku tego narodowościowego tygla mieszka od wieków rdzenna ludność kaszubska i kociewska.

W swojej historii Pomorze wielokrotnie padało łupem innych państw i niemal jak w kalejdoskopie zmieniały się losy tego regionu. W okresie rozbicia dzielnicowego rządziła tu dynastia książęca, której najwybitniejszymi przedstawicielami byli Świętopełk II Wielki (1210-1247) oraz Mściwój II (1265-1295), który zapisał w 1284 r. Księstwo Wschodniopomorskie w spadku Przemysławowi II, uruchamiając w ten sposób proces jednoczenia Polski.

Spalenie Gdańska 

Momentem przełomowym w dziejach tych terenów był początek XIV wieku. Po zbrojnym zajęciu w 1307 r. przez Brandenburczyków ziemi słupskiej, a w 1308 r. Pomorza Gdańskiego, poproszeni o pomoc przez Władysława Łokietka Krzyżacy, odpierając napastników, sami zawładnęli tymi terenami. Spalili Gdańsk – najważniejszy ówczesny ośrodek handlowy i polityczny, oraz wymordowali część jego mieszkańców. Zagarnęli także ziemie lęborską i bytowską, które później, na drodze prawnej i zbrojnej, bezskutecznie próbował odzyskać Władysław Łokietek.

Pokój kaliski zawarty w 1343 r. przez Kazimierza Wielkiego pozostawił zakonowi Pomorze Gdańskie jako „jałmużnę”, a w zamian król otrzymał Kujawy. W ten sposób Pomorze Wschodnie na długo dostało się w ręce Krzyżaków. Odzyskane dopiero w wyniku wojny trzynastoletniej i podpisania pokoju toruńskiego w 1466 r., zostało podzielone na województwa pomorskie i malborskie oraz księstwa bytowskie i lęborskie, które przekazane zostały w lenno książętom zachodniopomorskim (ziemia słupska utracona została już wcześniej – w II połowie XIII w.).

Krzyżacy wnieśli istotny wkład do kultury duchowej i materialnej tych terenów. Umacniając swą pozycję i panowanie na zdobytych ziemiach, wznosili liczne zamki, z których najwspanialszy zbudowany został w Malborku i od początku XIV do połowy XV w. pełnił rolę stołecznego ośrodka państwa zakonnego w Prusach. W tym też czasie, w wyniku lokacji miast i ożywienia handlowego z krajami zachodnioeuropejskimi, nastąpił znaczny rozwój gospodarczy Pomorza. Jednak niszczące wojny polsko-krzyżackie i łamanie przywilejów w rezultacie doprowadziły do zawiązania się w Kwidzynie Związku Pruskiego, czyli antykrzyżackiej opozycji szlachty, która skupiała zarówno Polaków, jak i Niemców. W 1466 r. postanowieniem pokoju toruńskiego przyłączono do Polski Prusy Królewskie z Pomorzem Gdańskim.

   Powrót